Aspect | Praktijkvoorbeeld |
Welkom voelen | Nieuwe studenten worden persoonlijk ontvangen door ouderejaarsstudenten of studentambassadeurs die hen gedurende de eerste maanden wegwijs maken binnen de opleiding. |
Elkaar leren kennen | Iedere lesperiode start met kennismakingsactiviteiten waarbij studenten niet alleen hun naam, maar ook hun talenten, interesses en leerstijl delen. |
Veilige leeromgeving | Aan het begin van het studiejaar stellen studenten en docenten gezamenlijk groepsafspraken op over respectvolle communicatie, samenwerken en feedback geven. |
Studentenparticipatie | Studenten denken in een werkgroep Toegankelijkheid actief mee en leveren input op beleid, voorzieningen en verbeteringen binnen de onderwijsinstelling. |
Diversiteit zichtbaar maken | In lessen, casussen, voorbeelden en gastsprekers is aandacht voor verschillende achtergronden, perspectieven en neurodiversiteit, zodat studenten zich herkennen in het onderwijs. |
Sociale verbinding | De opleiding organiseert laagdrempelige ontmoetingen, zoals gezamenlijke lunches, studiecafés, spelavonden of initiatieven zoals beleidsplan De Maand van 1001, waarin ontmoeting, verhalen delen en verbinding centraal staan. |
Peer support | Studenten kunnen deelnemen aan buddyprogramma's, peercoaching of intervisiegroepen waarin zij ervaringen delen en elkaar ondersteunen. |
Aandacht voor welzijn | Docenten beginnen regelmatig een les met een korte check-in of welzijnsvraag, zodat studenten ruimte ervaren om aan te geven hoe het met hen gaat. |
Inclusieve begeleiding | Studiebegeleiders (SLB'ers) gebruiken een gezamenlijke handreiking of praktijkboek om studenten op een inclusieve, persoonsgerichte en gelijkwaardige manier te begeleiden. |
Inclusieve communicatie | Docenten spreken studenten consequent aan met de naam en voornaamwoorden die zij zelf gebruiken en creëren ruimte om persoonlijke behoeften bespreekbaar te maken. |
Verbondenheid buiten de les | Online community's (bijvoorbeeld in Teams of Canvas) worden niet alleen gebruikt voor informatie, maar ook voor informele interactie, vragen stellen en successen delen. |
Toegankelijke ondersteuning | Studenten weten vanaf de start waar zij terechtkunnen voor ondersteuning en worden actief gewezen op studiebegeleiding, studentpsychologen, decanen en ondersteuningsvoorzieningen. |
Welzijn en kansengelijkheid | De onderwijsinstelling werkt vanuit een integrale visie op studentenwelzijn, talentontwikkeling, eigen regie, passende leerroutes en kansengelijkheid, zoals het programma STERK laat zien. |
Successen vieren | Kleine en grote successen van studenten worden zichtbaar gemaakt, bijvoorbeeld via complimentenborden, showcases van projecten of gezamenlijke viermomenten. |
Inclusieve fysieke omgeving | Er zijn ontmoetingsplekken waar studenten kunnen samenwerken, ontspannen of zich juist terugtrekken wanneer daar behoefte aan is. |
Ervaringskennis benutten | Studenten met verschillende ondersteuningsbehoeften worden betrokken bij het verbeteren van onderwijs en voorzieningen, zodat hun ervaringen bijdragen aan een inclusievere leeromgeving. |
Docent-studentrelatie | Iedere student heeft een vaste studiecoach of mentor die regelmatig persoonlijk contact onderhoudt en belangstelling toont voor de student als persoon, niet alleen voor de studievoortgang. |
Sense of belonging
Praktijkvoorbeelden om een inclusieve leeromgeving en cultuur te versterken
Direct naar:
Inspiratie
Tips
Kansen
Praktijkvoorbeelden
Hoe ziet inclusie er in de praktijk uit? In deze paragraaf laten we zien hoe verschillende onderwijsinstellingen hiermee aan de slag zijn gegaan. De praktijkvoorbeelden maken zichtbaar wat werkt, welke impact dit heeft op studenten en welke lessen anderen hieruit kunnen meenemen.
Direct naar:
Inspiratie
Tips
Kansen
Praktijkvoorbeelden
Sense of belonging
Kansen om een inclusieve leeromgeving en cultuur te versterken
Ontwikkelkans | Eigenaarschap | Wat is nodig? | Waarom? |
Studenten actief betrekken bij beleid en uitvoering Raakt ook aan:
|
| Betrek studenten met een ondersteuningsbehoefte vanaf het begin bij beleid, projecten, huisvesting en toegankelijkheidsvraagstukken. | Studenten zijn ervaringsdeskundigen. Hun ervaringen helpen om beleid en voorzieningen beter aan te laten sluiten op de praktijk. |
Inclusieve introductie, huisvesting en ondersteuning Raakt ook aan
|
| Zorg dat introductieprogramma's, woonvoorzieningen en ondersteuningsstructuren beter laten aansluiten op studenten met een ondersteuningsbehoefte. | Een goede start vergroot de kans dat studenten zich thuis voelen en actief deelnemen aan het onderwijs. |
Een inclusieve cultuur versterken Raakt ook aan
|
| Vergroot bewustwording over diversiteit en inclusie. Bied ruimte voor verschillende behoeften en aandacht voor maatschappelijke ontwikkelingen die inclusie onder druk kunnen zetten. | Een inclusieve cultuur zorgt ervoor dat studenten zichzelf kunnen zijn en zich welkom voelen. |
Toegankelijk lesmateriaal als standaard Raakt ook aan
|
| Pas Universal Design for Learning (UDL) toe en ontwikkel lesmateriaal dat voor zoveel mogelijk studenten toegankelijk is. | Studenten ervaren minder drempels en kunnen beter deelnemen aan het onderwijs. |
Duidelijke verantwoordelijkheid en organisatie Draagt bij aan
|
| Beleg toegankelijkheid structureel binnen de organisatie, wijs vaste aanspreekpunten aan en richt tijdig werkgroepen in met betrokkenheid van studenten. | Inclusie vraagt om eigenaarschap, samenwerking en continuïteit. Zonder duidelijke verantwoor-delijkheden blijven ambities vaak hangen in losse initiatieven. |
In deze paragraaf belichten we de kansen om de inclusie van studenten met een ondersteuningsbehoefte verder te versterken. We verkennen welke stappen onderwijsinstellingen kunnen zetten om de doelen van het VN-verdrag Handicap dichterbij te brengen en een toegankelijke leeromgeving voor alle studenten te realiseren. Denk hierbij aan verbeteringen in faciliteiten, processen, beleid en professionalisering van medewerkers.
Direct naar:
Inspiratie
Tips
Kansen
Praktijkvoorbeelden
Sense of belonging
Tips om een inclusieve leeromgeving en cultuur te versterken
Tip | Aanpak | Voorbeelden |
|---|---|---|
Investeer bewust in groepsvorming en verbondenheid. | Zet bijvoorbeeld de Gouden Weken en de eerste 100 dagen van studenten in om te werken aan een inclusieve leercommunity waarin iedereen zich welkom voelt. | |
Betrek ouders/verzorgers en naasten waar passend. | Informeer hen over ondersteuning, verwachtingen en mogelijkheden, zodat zij studenten goed kunnen begeleiden tijdens hun studie. | |
Zorg voor een consistente aanpak binnen de instelling. | Werk vanuit gezamenlijke uitgangspunten en afspraken, zodat studenten binnen teams, opleidingen en ondersteunende diensten dezelfde ondersteuning ervaren. | |
Organiseer activiteiten die bewustwording vergroten. | Creëer ruimte voor gesprekken, workshops en initiatieven die bijdragen aan meer kennis en begrip van diversiteit en inclusie. | |
Ontwikkel onderwijs volgens de principes van Universal Design for Learning (UDL). | Zorg dat onderwijs en lesmateriaal vanaf de start toegankelijk zijn voor een brede groep studenten. | |
Gebruik actuele vraagstukken als ingang voor het gesprek over inclusie. | Thema's zoals toegankelijkheid, welzijn, AI of stagediscriminatie kunnen helpen om inclusie breder bespreekbaar te maken. | |
Werk regionaal samen aan het tegengaan van stagediscriminatie. | Zoek samenwerking met onderwijsinstellingen, werkgevers en andere partners om gelijke kansen voor studenten te bevorderen. | |
Creëer ontmoetingsmogelijkheden voor studenten met een ondersteuningsbehoefte. | Faciliteer netwerken, bijeenkomsten of communities waarin studenten ervaringen kunnen delen en elkaar kunnen ondersteunen. | |
Stimuleer een open houding in de begeleiding van studenten. | uister naar ervaringen en behoeften van studenten en zoek samen naar passende oplossingen. | |
Richt introductieactiviteiten toegankelijk in. | Zorg voor duidelijke informatie, toegankelijke locaties, alternatieve programmaonderdelen en voldoende aandacht voor studenten die behoefte hebben aan rust of extra ondersteuning. |
Wat kun je als instelling vandaag al doen? In deze paragraaf vind je praktische tips en ideeën die direct toepasbaar zijn in de onderwijspraktijk. Zo werk je op een haalbare manier aan een inclusieve leeromgeving voor alle studenten.
Direct naar:
Inspiratie
Tips
Kansen
Praktijkvoorbeelden
Sense of belonging
Inspiratie om een inclusieve leeromgeving en cultuur te versterken
Op zoek naar praktische ondersteuning of nieuwe ideeën? In deze paragraaf hebben we handreikingen, infosheets, studentervaringen en andere bruikbare hulpmiddelen verzameld. Ze kunnen je helpen om inclusie verder vorm te geven binnen jouw onderwijspraktijk.
Rapport Integraal werken aan studentenwelzijn (Stijn, programma Studentenwelzijn)
Onderzoek Stress en prestatiedruk bij mbo-studenten Als je door de bomen het bos niet meer ziet
Ervaringsverhaal van studentenplatform Hogeschool Utrecht
Ervaringsverhaal van studentenplatform Haagse Hogeschool
Ervaringsverhaal van studentenplatform Universiteit Utrecht
Handreiking Prestatiedruk en stress onder studenten in het hoger onderwijs
Handreiking Studentenparticipatie voor inclusieve onderwijsaanpaak
Deze voorbeelden zijn niet uitputtend. Bekijk ook de andere:
Inclusie-element
2. Leeromgeving en cultuur
Voorbeelden
Verantwoord gebruik van AI en inclusieve AI-ontwikkeling
Bij de ontwikkeling en inzet van AI-toepassingen wordt expliciet aandacht besteed aan inclusie, toegankelijkheid en het voorkomen van vooroordelen in algoritmen en datasets.Ondersteuning bij toegankelijk lesmateriaal
Een docent is wekelijks een halve dag beschikbaar om collega's te ondersteunen bij het toegankelijk maken van lesmateriaal.Braille-aanduidingen voor betere oriëntatie
Lokalen zijn voorzien van braillestickers, waardoor studenten met een visuele beperking zich zelfstandiger kunnen oriënteren binnen het gebouw.Werkgroep toegankelijkheid met studentenparticipatie
Studenten denken actief mee in een werkgroep toegankelijkheid en leveren input op beleid, voorzieningen en verbeteringen binnen de onderwijsinstelling.Ondersteuning bij urgente huisvestingsvragen
Voor studenten die door bijzondere omstandigheden dringend woonruimte nodig hebben, zijn er regelingen.
Best practice
...
Hoe ziet inclusie er in de praktijk uit? In deze paragraaf laten we zien hoe verschillende onderwijsinstellingen hiermee aan de slag zijn gegaan. De praktijkvoorbeelden maken zichtbaar wat werkt, welke impact dit heeft op studenten en welke lessen anderen hieruit kunnen meenemen.
To do's
Tips
Inspiratie
Inclusie-element
2. Leeromgeving en cultuur
Voorbeelden
In deze paragraaf beschrijven we de acties van de onderwijsinstellingen die worden opgepakt om de inclusie van studenten met een ondersteuningsbehoefte te verbeteren. We identificeren de stappen die we samen moeten zetten om te voldoen aan de verplichtingen van het VN-verdrag handicap en de toegang voor alle studenten te waarborgen. Dit omvat zowel structurele veranderingen, zoals het aanpassen van faciliteiten en processen, als het ontwikkelen van beleid en het bieden van trainingen.
Tips
Inspiratie
To do's
Activiteit
...
Activiteit
...
Inclusie-element
2. Leeromgeving en cultuur
Voorbeelden
Wat kun je als instelling vandaag al doen? In deze paragraaf vind je praktische tips en ideeën die direct toepasbaar zijn in de onderwijspraktijk. Zo werk je op een haalbare manier aan een inclusieve leeromgeving voor alle studenten.
Tips
Inspiratie
Tip 2
...
Tip 1
...
To do's
Inclusie-element
2. Leeromgeving en cultuur
Rapport Integraal werken aan studentenwelzijn (Stijn, programma Studentenwelzijn)
Onderzoek Stress en prestatiedruk bij mbo-studenten Als je door de bomen het bos niet meer ziet
Ervaringsverhaal van studentenplatform Hogeschool Utrecht
Ervaringsverhaal van studentenplatform Haagse Hogeschool
Ervaringsverhaal van studentenplatform Universiteit Utrecht
Handreiking Prestatiedruk en stress onder studenten in het hoger onderwijs
Handreiking Studentenparticipatie voor inclusieve onderwijsaanpaak
Deze voorbeelden zijn niet uitputtend. Bekijk ook de andere:
Tips
Op zoek naar praktische ondersteuning of nieuwe ideeën? In deze paragraaf hebben we handreikingen, infosheets, studentervaringen en andere bruikbare hulpmiddelen verzameld. Ze kunnen je helpen om inclusie verder vorm te geven binnen jouw onderwijspraktijk.
To do's
Voorbeelden